Rembrandt's Cap Ignites the Dark

De witte muts is het eerste dat vlam vat in het donker, een gekreukt veld van licht boven een gezicht dat de tijd neemt om eronder te verschijnen, wenkbrauw neergetrokken, mond strak, de kalmte van een man die zichzelf het grootste deel van een lang leven in spiegels heeft bekeken en niet meer verrast raakt door wat hij aantreft.

Dit is naar het Zelfportret met twee cirkels van Rembrandt van Rijn, geschilderd in de late jaren 1660 en tegenwoordig bewaard in Kenwood House in Londen. De twee vage cirkels achter hem zijn nooit volledig verklaard, door verschillende ogen gelezen als de hemisferen van een onvoltooide kaart, een bewijs van een hand stabiel genoeg om vrijhandig een perfecte boog te tekenen, of simpelweg het spoor van grootsheid die zichzelf opmeet.

Het is een van de laatste zelfportretten die hij schilderde, en het draagt niets van de ijdelheid die dat woord gewoonlijk impliceert. Hij staat in een werkjas gevoerd met bont, palet, penselen en maalstok laag in één hand, minder een poserende heer dan een vakman betrapt midden in zijn dienst, nog altijd aan het werk bijna aan het einde van zijn leven. Die eenvoud, een meester die weigert zichzelf te flatteren, is grotendeels de reden waarom het schilderij de mensen die ernaar kijken nooit heeft losgelaten.

Wat hier voortleeft is de architectuur van die eerlijkheid: het zachte gewicht van de muts, de groeven van de wenkbrauw, de stand van de mond, de losse bundel penselen die nog steeds vastgehouden wordt door een werkende hand die rust op de rand van een palet. Wat wordt opgegeven is het warme bruin waarin het origineel werd geschilderd, het bont, de mouw, en zelfs de twee cirkels zelf, zonder protest overgegeven aan een zwart dat ze uiteindelijk altijd al zou opeisen.

Geen verf. Geen druk. Geen inkt. De muts, het gezicht en de hand zijn gevormd als een veld van individuele merktekens, gecontroleerde krassen vastgehouden in het oppervlak van acrylglas, aanwezig of er nu licht op gericht is of niet. Licht creëert het beeld hier niet. Het scherpt het aan, verdiept het contrast, laat de muts als vlam lezen in plaats van als stof.

Vanuit de andere kant van een ruimte gezien, leest het als één verlicht gezicht in een veld van zwart. Van dichtbij valt dat gezicht weer uiteen in de individuele merktekens waaruit het is opgebouwd, een herinnering dat een reputatie, net als een portret, bestaat uit heel veel kleine beslissingen die niemand telt.

Rembrandt's Cap Ignites the Dark behoort tot After the Masters, een serie binnen Art with Scratch door Tijs Dragtsma waarin beelden worden geconstrueerd door gecontroleerde oppervlaktebeschadiging in plaats van pigment of druk, en waarin diezelfde beschadiging een manier wordt om te vragen hoeveel van een meester overblijft wanneer zijn eigen gezicht niets meer heeft om op te steunen dan licht.

"Hij schilderde zichzelf zo vaak het donker in dat het donker uiteindelijk precies wist waar het hem kon vinden."

Meer over de kunstenaar, het proces en de materialen vindt u op de pagina Over ons.

Voor vragen over dit werk, de beschikbaarheid of verzending kunt u terecht op de contactpagina.